Kreutzersonate is een indringende muziektheatervoorstelling over een jaloerse echtgenoot die, verblind door achterdocht en trots, het relaas doet van de moord op zijn vrouw. Zijn verhaal wordt voortgestuwd door de muziek van Janáček die zijn Eerste Strijkkwartet inspireerde op Tolstojs beroemde novelle Kreutzersonate waar de voorstelling op gebaseerd is.  

Wat weinigen weten is dat Sofia Tolstaja, Tolstojs echtgenote, twee romans schreef als reactie op het verhaal van haar echtgenoot. Geïnspireerd door haar perspectief op de moord brengen acteur Benja Bruijning en het volledig vrouwelijke Ragazze Quartet een gelaagde voorstelling over liefde, macht, kunst en destructie in een tijd waarin femicide nog altijd pijnlijk actueel is. 

Benja Bruijning vertolkt de rol van de jaloerse echtgenoot uit Tolstojs Kreutzersonate (1889). Een man die zijn vrouw vermoordde, verblind door achterdocht en gekrenkte trots. Hij beleeft het verhaal van zijn huwelijk opnieuw, waarin de gelukkige wittebroodsweken al snel overgaan in een licht ontvlambare, toxische gevangenis. Wanneer een violist in het leven van zijn vrouw verschijnt – met wie zij musiceert – beweegt het verhaal zich onontkoombaar richting de fatale ontknoping: het moment van de moord. In een nietsontziend relaas probeert hij zijn daad te verklaren – en misschien zelfs te rechtvaardigen.  

In een tijd waarin femicide nog altijd een schrijnende realiteit is, blijft de compromisloze beschouwing van lust, achterdocht en ontrouw in Tolstojs novelle pijnlijk actueel. Dus waar is de stem van de naamloze vermoorde vrouw in Tolstojs verhaal? Als reactie op de novelle van haar man schreef Sofia Tolstaja (Tolstojs echtgenote) twee romans waarin zij haar eigen licht werpt op ongelukkige huwelijken met jaloerse echtgenoten, vanuit het perspectief van de vrouw. Ze schreef de romans in 1893 en 1910, maar ze werden pas gepubliceerd in 1994 en 2010. Gebaseerd op deze twee werken verklankt het Ragazze Quartet de stem van de vrouw in dit noodlottige verhaal over liefde, teleurstelling en jaloezie. 

Benja Bruijning’s monoloog wordt vervlochten met relevante muziek, gespeeld door het Ragazze Quartet. In 1923 schreef componist Leoš Janáček in 1923 zijn aangrijpende Eerste Strijkkwartet genaamd Kreutzer Sonata, dat hij rechtstreeks inspireerde op Tolstojs novelle. Janáček stelde zich bij het schrijven van dit strijkkwartet de “arme vrouw [ uit de novelle] voor, gekweld en uitgeput”. Het strijkkwartet vertolkt het psychologische drama, vol conflictmomenten en passie, eindigend in een aangrijpende climax. Het Ragazze Quartet brengt deze muziek tot leven, als kloppend hart van de voorstelling.  

Beethovens Kreutzersonate voor viool en piano uit 1803 speelt een centrale rol in Tolstojs novelle, maar vooral als het werk dat de vrouw van de jaloerse hoofdpersoon instudeert met de violist die zijn jaloezie opwekt. “Een vreselijk ding, die sonate. Vooral dat eerste deel. En in ’t algemeen is muziek een vreselijk iets. Waar zit hem dat in? Ik snap het niet,” aldus de hoofdpersoon. Naast het centrale werk van Janáček zijn delen van Beethovens sonate voor viool en piano verwerkt in de voorstelling in een arrangement voor strijkkwartet. 

Credits:
Spel: Benja Bruijning, Ragazze Quartet
Tekst: Leo Tolstoj De Kreutzersonate, Sofja Tolstaja Een zuivere liefde, Lied zonder woorden
Concept: Ragazze Quartet
Regie: Jan-Paul Buijs
Tekstbewerking: Dagmar Slagmolen, Jan-Paul Buijs 
Muziek: Strijkkwartet nr 1 van Leoš Janáçek (Kreutzer Sonata) en delen uit Vioolsonate nr 9 (Kreutzersonate) (arr voor strijkkwartet)
Scenografie: Theun Mosk
Geluidsontwerp: Robert van Delft 
Productie: Barbara Reijs